Italië zet migratiekoers door ondanks afwijzing van Brussel: kabinet wil dit jaar 10.000 mensen uitzetten

Terwijl de Europese Commissie een omstreden burgerinitiatief tegen niet-westerse migratie heeft afgewezen omdat het volgens Brussel in strijd is met de fundamentele waarden van de Europese Unie, laat Italië weten dat het zich niet van koers laat brengen. De regering in Rome houdt vast aan haar eigen migratiebeleid en wil nog dit jaar ongeveer 10.000 mensen zonder verblijfsrecht uitzetten. Daarmee ontstaat opnieuw een debat over de vraag hoeveel ruimte lidstaten hebben om een streng migratiebeleid te voeren wanneer dat botst met de visie van de Europese instellingen.

De discussie kwam in een stroomversnelling nadat de Europese Commissie besloot het initiatief Save Europe Act niet te registreren als officieel Europees Burgerinitiatief. Volgens de Commissie voldoet het voorstel niet aan de wettelijke voorwaarden en zou het in strijd zijn met de kernwaarden van de Europese Unie. Toch benadrukt de Italiaanse regering dat haar eigen plannen losstaan van dit initiatief en gewoon worden voortgezet.

Brussel wijst Save Europe Act af

De Save Europe Act was opgezet door een groep rechtse activisten en politici die pleitten voor een veel strengere aanpak van migratie naar Europa. Een belangrijk onderdeel van het voorstel was het tijdelijk stopzetten van migratie uit niet-westerse landen en het aanscherpen van het Europese terugkeerbeleid.

Een Europees Burgerinitiatief kan de Europese Commissie verplichten een voorstel te onderzoeken wanneer voldoende handtekeningen worden verzameld. Voordat dat proces kan beginnen, moet de Commissie echter eerst beoordelen of het initiatief juridisch toelaatbaar is.

Op 22 juli maakte de Commissie bekend dat Save Europe Act niet zou worden geregistreerd. Volgens Brussel baseert het voorstel zich op etnische, culturele of nationale afkomst in plaats van op een individuele beoordeling van personen. Dat zou in strijd zijn met artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarin onder meer gelijkheid, menselijke waardigheid en non-discriminatie zijn vastgelegd.

Daarnaast stelde de Commissie dat het initiatief het risico loopt discriminerende of beledigende boodschappen te verspreiden.

Roberto Vannacci een van de bekendste gezichten

Een van de bekendste voorstanders van Save Europe Act is Roberto Vannacci, lid van het Europees Parlement namens de fractie Europa van Soevereine Naties (ESN).

Vannacci staat al langer bekend om zijn uitgesproken standpunten over migratie, nationale identiteit en de toekomst van Europa. Volgens hem moet de Europese Unie haar buitengrenzen veel beter beschermen en moeten illegale migranten sneller worden teruggestuurd naar hun land van herkomst.

Hoewel het initiatief nu door Brussel is afgewezen, blijven Vannacci en zijn medestanders zich uitspreken voor een strenger Europees migratiebeleid.

Italië kiest zijn eigen koers

De afwijzing van de Europese Commissie heeft de Italiaanse regering echter niet van gedachten doen veranderen.

Minister van Binnenlandse Zaken Matteo Piantedosi maakte duidelijk dat Italië doorgaat met zijn eigen beleid, ongeacht wat er met Save Europe Act gebeurt.

Volgens Piantedosi is het burgerinitiatief vooral een communicatiemiddel en verandert de afwijzing niets aan de plannen van Rome.

Hij wees erop dat de regering verwacht dit jaar ongeveer 10.000 mensen zonder verblijfsrecht uit Italië terug te sturen. Volgens de minister zou dat een historisch hoog aantal zijn.

Daarmee onderstreept de regering dat zij haar migratiebeleid baseert op nationale bevoegdheden en bestaande wetgeving, niet op het Europese burgerinitiatief.

Nationale politiek tegenover Europese regels

De situatie laat opnieuw zien hoe ingewikkeld de verhouding kan zijn tussen nationale regeringen en de Europese instellingen.

Migratie behoort tot de onderwerpen waarbij zowel de Europese Unie als de afzonderlijke lidstaten bevoegdheden hebben. Daardoor ontstaan regelmatig spanningen wanneer landen strengere maatregelen willen invoeren dan Brussel wenselijk acht.

Voorstanders van een strenger beleid vinden dat nationale regeringen zelf moeten kunnen bepalen wie hun land binnenkomt en onder welke voorwaarden mensen mogen blijven.

Critici waarschuwen juist dat Europese regels bedoeld zijn om gelijke behandeling en fundamentele rechten te waarborgen.

Een politiek gevoelig onderwerp

Migratie blijft een van de meest gevoelige politieke dossiers binnen Europa.

De afgelopen jaren hebben verschillende lidstaten aangedrongen op strengere grenscontroles, snellere asielprocedures en effectievere terugkeer van mensen die geen recht hebben op verblijf.

Italië behoort al jaren tot de landen die de grootste druk ervaren door aankomsten via de Middellandse Zee. Daardoor staat het onderwerp hoog op de politieke agenda van de regering in Rome.

Volgens de Italiaanse autoriteiten is een krachtig terugkeerbeleid noodzakelijk om het asielsysteem geloofwaardig te houden en mensensmokkel tegen te gaan.

Steun en kritiek

De plannen van de Italiaanse regering kunnen rekenen op steun van partijen die pleiten voor strengere immigratieregels.

Volgens hen is het terugsturen van mensen zonder verblijfsrecht essentieel om de openbare orde te beschermen en het vertrouwen in het immigratiesysteem te herstellen.

Tegenstanders vinden daarentegen dat een te harde aanpak kan leiden tot schendingen van mensenrechten en dat individuele omstandigheden altijd zorgvuldig moeten worden beoordeeld.

Ook wijzen zij erop dat samenwerking tussen Europese landen noodzakelijk blijft om migratie effectief te beheren.

Europese discussie blijft voortduren

Hoewel Save Europe Act voorlopig geen officieel Europees Burgerinitiatief wordt, betekent dat niet dat het debat is beëindigd.

Integendeel, de discussie over migratie, grensbewaking en terugkeerbeleid zal waarschijnlijk de komende jaren een belangrijk thema blijven binnen de Europese politiek.

Verschillende lidstaten pleiten al langer voor strengere maatregelen, terwijl de Europese Commissie blijft benadrukken dat alle voorstellen in overeenstemming moeten zijn met het EU-recht en de fundamentele waarden van de Unie.

Rome houdt vast aan zijn plannen

Voor de Italiaanse regering verandert de beslissing uit Brussel voorlopig weinig.

Volgens minister Piantedosi blijft het kabinet zich richten op de uitvoering van het nationale migratiebeleid, met als doel dit jaar ongeveer 10.000 mensen zonder verblijfsrecht uit te zetten.

Daarmee maakt Rome duidelijk dat het zijn koers niet wil aanpassen vanwege de afwijzing van Save Europe Act.

De komende maanden zal blijken of andere Europese lidstaten een vergelijkbare richting kiezen of juist vasthouden aan de lijn van de Europese Commissie. Vast staat dat migratie opnieuw een van de meest bepalende politieke thema’s binnen de Europese Unie blijft, waarbij de spanning tussen nationale beleidsvrijheid en Europese regelgeving voorlopig niet lijkt te verdwijnen.